Elektroniczne Postępowanie Upominawcze (EPU) - projekt nowelizacji KPC

W lutym tego roku analizowałem pomysł wprowadzenia w polskich sądach Elektronicznego Postępowania Upominawczego (EPU). EPU ma za zadanie głównie umożliwienie efektywnego, elektronicznego przesyłania wezwań do spłaty długu do dłużników. Projekt nowelizacji Kodeksu Postępowania Cywilnego (KPC), mający na celu dostosowanie przepisów do EPU, niedawno trafił do Sejmu.

Trudno jest interpretować sam projekt zmian (sejmowy druk nr 859) w oderwaniu od kontekstu całego KPC. Pomocne tutaj może okazać się uzasadnienie całego projektu, także dostępne na stronach Sejmu.

Pełnomocnictwa

Przedstawiony projekt wprowadza w przypadku EPU zasadę zaufania dla osób reprezentujących poszczególne podmioty. W zwykłym, papierowym postępowaniu wymagane jest, by osoby reprezentujące strony przedstawiły odpowiednie upoważnienia. W przypadku EPU wystarczyć ma jedynie deklaracja osoby składającej wniosek. Jest to bardzo odważny krok, który powinien umożliwić realne wykorzystywanie zbudowanego w ten sposób systemu; powoduje on jednak dodatkowe ryzyko, związane z "podszywaniem się" pod inne podmioty. Decyzja, czy takie ryzyko jest akceptowalne, jest bardzo istotna dla dalszej "internetyzacji" administracji publicznej. Szerzej na ten temat pisał swego czasu Paweł Krawczyk w serwisie IPSec.PL.

Jednym z możliwych rozwiązań pośrednich mogłoby być rejestrowanie odpowiedniego pełnomocnictwa w ramach konta użytkownika w systemie EPU. Osoba posiadająca odpowiednie pełnomocnictwo zarejestrowane na swoim koncie mogłaby wtedy wykonywać operacje wynikające z tego pełnomocnictwa tak długo, jak długo pełnomocnictwo nie wygaśnie lub nie zostanie odwołane. W ten sposób przesuwa się odpowiedzialność za "podszywanie się" na strony postępowania - są one w takiej sytuacji zobowiązane zarządzać wydanymi przez siebie pełnomocnictwami. Tak zbudowany system mógłby zostać wykorzystany także w innych przypadkach - na przykład w ZUS i Urzędzie Skarbowym. Jego istotą byłby sprawnie działający centralny rejestr pełnomocnictw elektronicznych, akceptowanych przez wymienione podmioty. Realizacja tego zadania wykracza jednak w znacznym stopniu poza zakres projektu EPU.

Podpis elektroniczny

Art. 126, § 5. Pismo procesowe wniesione drogą elektroniczną w elektronicznym postępowaniu upominawczym musi być opatrzone podpisem elektronicznym w rozumieniu art. 3 pkt 1 ustawy z dnia 18 września 2001 r. o podpisie elektronicznym (Dz. U. Nr 130, poz. 1450, z późn. zm. )).

EPU będzie, jak widać, wymagało stosowania podpisu elektronicznego, przy czym nowelizacja nie przesądza, czy miałby to być tzw. bezpieczny podpis elektroniczny weryfikowany kwalifikowanym certyfikatem, czy też podpis niekwalifikowany. Rozstrzygnięcie tej kwestii pozostawiono w gestii Ministra Sprawiedliwości, który ma wydać stosowne rozporządzenie. Należy jednak nadmienić, że uzasadnienie do omawianej nowelizacji dość jednoznacznie opowiada się przeciwko podpisowi kwalifikowanemu. Zakładam zatem, że rozporządzenie Ministra będzie szczegółowo określało nie tylko wymagania dotyczące stosowanego podpisu, jego format i zasady bezpieczeństwa, ale też politykę uznawalności certyfikatów niekwalifikowanych - brakuje bowiem informacji na ten temat w projekcie.

Wyłączenie wymogu stosowania podpisu kwalifikowanego jest ważnym precedensem w polskim prawie, oznaczającym tak naprawdę utratę spójności krajowych rozwiązań w tym zakresie. Z drugiej strony jednak może w znaczący sposób przyczynić się do wzrostu użyteczności budowanego systemu, dopuszczając do korzystania z niego nie tylko duże firmy (którym opłacił by się zakup certyfikatów kwalifikowanych), ale i osoby fizyczne. Bezpieczny podpis elektroniczny wymagany jest jednak w przypadku podpisywania dokumentów przez pracowników e-sądu (choć z nowelizacji nie wynika wprost wymaganie stosowania przez nich kwalifikowanego certyfikatu).

W uzasadnieniu do nowelizacji możemy znaleźć też kilka innych ciekawych, choć nie zawsze prawdziwych, argumentów za ograniczeniem roli podpisu kwalifikowanego w EPU. Czytamy tam między innymi:

Konieczność użycia bezpiecznego podpisu elektronicznego weryfikowanego ważnym kwalifikowanym certyfikatem, w związku z różnicami między polską ustawą o podpisie elektronicznym a dyrektywą 1999/93/WE z dnia 13 grudnia 1999 r. w sprawie wspólnotowych ram w zakresie podpisów elektronicznych oraz prawem innych państw członkowskich Unii Europejskiej, spowodowałaby konieczność nabycia certyfikatów polskich przez powodów zagranicznych.

Moim zdaniem ustawa o podpisie elektronicznym wprowadza zasadę uznawalności certyfikatów kwalifikowanych wystawionych w krajach UE (art. 4 ustawy o podpisie elektronicznym). Stąd wskazany argument nie jest teoretycznie prawdziwy - choć w praktyce bardzo niewiele jest na rynku oprogramowania, które wspierałoby certyfikaty spoza Polski (jedynym znanym mi wyjątkiem jest usługa e-Notarius (DVCS)).

Opłaty

Postępowanie upominawcze wiąże się z uiszczaniem stosownych opłat. Proponowana nowelizacja zakłada, że w przypadku nie uiszczenia opłaty przewodniczący e-sądu będzie podejmował decyzję o zwrocie (w praktyce: zignorowaniu) pozwu. O ile sam mechanizm - jako próba zabezpieczenia systemu przed "spamem" lub skutecznym atakiem typu DoS - wydaje się być przydatny, to już konieczność podjęcia decyzji o odrzuceniu pozwu przez człowieka jest w mojej ocenie nadmiarowa (wystarczył by tutaj system teleinformatyczny i jasno określony termin płatności) - choć zdaję sobie sprawę, że wyeliminowanie czynnika ludzkiego w tym punkcie może być trudne ze względów proceduralnych.

Doręczenia elektroniczne

Dotychczas w administracji państwowej zakładano, że pisma wysłane w formie elektronicznej muszą zostać odebrane przez ich adresata w ciągu 7 dni. Jeśli do tego nie dojdzie, pismo wysyłane jest w formie papierowej (Art.46
§ 3 KPA. Powstały odpowiednie regulacje określające sposób doręczania takich pism. Proponowana nowelizacja zakłada, że pismo elektroniczne uznaje się za doręczone po upływie 14 dni od daty jego wysłania (lub w momencie potwierdzenia jego odbioru przez adresata) - przy czym doręczenie w formie elektronicznej dotyczy tylko powoda. Inne szczegółowe wymagania nowelizacja deleguje do rozporządzenia, które ma zostać wydane przez Ministra Sprawiedliwości. Pozostaje jedynie mieć nadzieję, że przyjęte przez tego Ministra rozwiązania będą spójne z wprowadzonymi przez MSWiA.

Przebieg postępowania

Schemat przebiegu postępowania w EPU, wynikający z przedstawionych przepisów, można opisać poniższymi krokami:

  1. Powód zakłada konto w systemie EPU.
  2. Powód wypełnia elektroniczny pozew i podpisuje go podpisem elektronicznym.
  3. Pozew trafia do e-sądu, gdzie referendarz weryfikuje jego formalną poprawność i zatwierdza wypłatę.
  4. Do pozwanego trafia nakaz zapłaty. Jeśli zgadza się z nim, reguluje płatność; jeśli nie - zgłasza sprzeciw.
  5. Jeśli pozwany zgłosił sprzeciw, jest on rozpatrywany przez sąd w trybie "normalnym".

Oczywiście przedstawiony opis jest jedynie pobieżnym wynikiem interpretacji projektu nowelizacji; można jednak zauważyć, że sam proces nie jest skomplikowany. Zauważmy jednak, że wiąże się on z kilkoma ryzykownymi konsekwencjami.

Istotnym ryzykiem jest zezwolenie pozwanemu na zgłoszenie sprzeciwu, który automatycznie unieważnia nakaz zapłaty i w praktyce powoduje konieczność ponownego rozpatrzenia sprawy w trybie "tradycyjnym". Konsekwencją mogą być masowe odrzucenia wniosków przez pozwanych, by zyskać na czasie lub utrudnić egzekucję długu. Ryzyko to zmaterializuje się zapewne jedynie w niewielkiej części spraw.

Ważny jest też niemal automatyczny tryb wystawiania nakazu zapłaty. Może to spowodować, że nieuczciwy powód będzie generować znaczną ilość nakazów zapłaty, licząc na to, że część ich adresatów nie zgłosi sprzeciwu (na przykład z niewiedzy lub respektu względem sądu, który podpisał się pod takim nakazem). Będzie to jeszcze łatwiejsze dzięki zwolnieniu powoda z obowiązku załączania dowodów w danej sprawie. Istotne jest, że tego typu oszustwa będą mogły być realizowane na skalę masową w sposób niemal automatyczny, a więc wymagany nakład pracy będzie minimalny; odpowiednia organizacja całego procederu pozwoli też znacznie utrudnić wykrycie oszusta przez organy ścigania, na przykład dzięki korzystaniu z fałszywych kont bankowych i infrastruktury sieciowej znajdującej się poza jurysdykcją polskiego prawa. Zabezpieczenie, jakim jest wymóg wniesienia opłaty, może z kolei być w prosty sposób ominięte poprzez wykorzystanie "kradzionych" numerów kart płatniczych.

Podsumowanie

Analiza projektu nowelizacji nie daje pełnego obrazu projektowanego systemu; wiele jednak można dowiedzieć się z dołączonego uzasadnienia. Znaczna część wymagań w ramach EPU jest już zrealizowana w istniejących systemach teleinformatycznych (sam brałem udział w budowaniu systemów, które moim zdaniem - po niewielkich przeróbkach - nadawały by się do realizacji EPU bez ponoszenia nadmiernych kosztów). Dlatego samo zbudowanie tego rozwiązania nie wydaje mi się technicznie skomplikowane.

Pełna realizacja i powodzenie projektu zależy w znacznym stopniu od zaakceptowania przez interesariuszy ryzyka związanego z zastosowaniem kilku niekoniecznie bezpiecznych, choć bardzo przyjaznych dla użytkowników, mechanizmów. Moim zdaniem ryzyka te warto zaakceptować, by upowszechnić stosowanie EPU, a sam projekt wygląda bardzo obiecująco.

Kategoria: 

Komentarze

a czy przez skomentowaniem projektu/ obecnie już ustawy, ktora weszła w życie,zajrzałeś do KPC?bo chyba nie bardzo masz pojęcie o postępowaniu nakazowym i upominawczym. jest nakaz zapłaty i czy w e-sądzie czy w tradycyjnym postępowaniu pozwany może zawsze wnieść sprzeciw .pozdrawiam

Dodaj komentarz

Markdown

  • Quick Tips:
    • Two or more spaces at a line's end = Line break
    • Double returns = Paragraph
    • *Single asterisks* or _single underscores_ = Emphasis
    • **Double** or __double__ = Strong
    • This is [a link](http://the.link.example.com "The optional title text")
    For complete details on the Markdown syntax, see the Markdown documentation and Markdown Extra documentation for tables, footnotes, and more.

Filtered HTML

  • Adresy internetowe są automatycznie zamieniane w odnośniki, które można kliknąć.
  • Dozwolone znaczniki HTML: <a> <em> <strong> <cite> <blockquote> <code> <ul> <ol> <li> <dl> <dt> <dd> <small>
  • Znaki końca linii i akapitu dodawane są automatycznie.

Plain text

  • Znaczniki HTML niedozwolone.
  • Adresy internetowe są automatycznie zamieniane w odnośniki, które można kliknąć.
  • Znaki końca linii i akapitu dodawane są automatycznie.
CAPTCHA
Proszę, przepisz napis z obrazka do okienka poniżej. Sprawdzamy w ten sposób, czy nie jesteś aby robotem. Wielkość znaków ma znaczenie!
By submitting this form, you accept the Mollom privacy policy.