Rozporządzenia do Elektronicznego Postępowania Upominawczego - stanowisko Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka

Na stronach Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka znajduje się stanowisko HFPC na temat Elektronicznego Postępowania Upominawczego (EPU). Opinia odnosi się zarówno do (omawianego już przeze mnie) projektu nowelizacji Kodeksu Postępowania Cywilnego, jak i rozporządzeń wykonawczych (do których nie udało mi się jak na razie dotrzeć, nie widzę ich także na stronach Ministerstwa Sprawiedliwości).

Stanowisko Fundacji rzuca nieco światła na treść rozporządzeń. Fundacja zwraca między innymi uwagę na konieczność precyzyjnego określenia wymagań wobec systemów teleinformatycznych EPU już na poziomie rozporządzenia. Jako przykład można podać tutaj choćby konieczność wysłania elektronicznego (e-mail lub sms) powiadomienia o nowych dokumentach wysłanych za pośrednictwem EPU.

Doręczenie pism wychodzących

W stanowisku można znaleźć informację, że wysłane pisma będą traktowane jako odebrane w momencie zalogowania się przez ich adresata do systemu EPU. W moim odczuciu takie podejście jest zbyt luźne - faktyczne zdarzenie odebrania dokumentu zachodzi bowiem dopiero w momencie "kliknięcia" go myszką i wyświetlenia na ekranie. Można sobie wyobrazić sytuację, gdy adresat (masowy) będzie miał do odebrania (i zapoznania się) kilkaset czy kilka tysięcy dokumentów - zrobienie tego z chwilą zalogowania się do systemu jest niemożliwe. Problemem będzie też integracja systemów zewnętrznych z systemem EPU - automatyczne sprawdzenie, czy na koncie nie pojawiła się nowa korespondencja, będzie rodziło skutki prawne równoważne z odebraniem korespondencji. Dlatego tego typu rozwiązanie uważam za niewygodne z praktycznego punktu widzenia.

Pojawia się tutaj oczywiste ryzyko, związane z "włamaniem" na konto powoda (np. wskutek przełamania hasła). Takie włamanie będzie rodzić skutki prawne równoważne z odebraniem korespondencji. W przypadku administracji publicznej przyjęto tutaj zabezpieczenie, polegające na elektronicznym podpisaniu - przed odebraniem pisma - potwierdzenia jego odbioru. W ten sposób - nawet, jeśli nie zweryfikujemy, czy podpis "pasuje" do właściciela konta - otrzymujemy dowód zawierający dane osoby odbierającej dokument, i dopiero ten dowód stanowi potwierdzenie doręczenia pisma. Ponieważ w EPU ma być także wykorzystywany podpis elektroniczny (abstrahując od tego, czy będzie to podpis kwalifikowany, czy niekwalifikowany), należałoby rozważyć zastosowanie tutaj analogicznego mechanizmu. Jego wadą może być uniemożliwienie odebrania pisma w sposób automatyczny przez system teleinformatyczny adresata; wystarczy jednak dopuścić, by podpis pod potwierdzeniem odbioru mógł zostać złożony nie tylko przez człowieka, ale i przez oprogramowanie, by rozwiązać ten problem.

Wnoszenie opłat

Fundacja zgłasza pewne wątpliwości dotyczące możliwości realizacji mechanizmów gwarantujących wykonanie zleconej płatności. Problem jest rzeczywiście istotny: zlecone przelewy można bowiem zawsze anulować; podobnie jest z transakcjami kartami płatniczymi. Dlatego duże systemy płatności elektronicznych zazwyczaj udostępniają dwa tryby autoryzacji transakcji: online, gdzie transakcja jest potwierdzana w stosunkowo krótkim czasie, przy czym pewność jej zrealizowania nie jest stuprocentowa, i offline - dającą pewność zrealizowania transakcji, ale jednocześnie trwająca znacznie dłużej. W przypadku EPU optymalne zdaje się być realizowanie transakcji w trybie offline, jednakże uniemożliwia to obsługę wniosków w trybie interaktywnym. Jednym z możliwych rozwiązań mogłoby być dopuszczenie przyjęcia wniosku przez system i oznaczenie go jako oczekujący na płatność; dopiero po potwierdzeniu płatności wniosek nabierałby mocy prawnej i był przekazywany do rozpatrzenia. Wiąże się to jednak z ryzykiem odrzucenia wniosku - powód musi więc znać stan płatności i zostać powiadomiony w przypadku nieudanej jej realizacji.

Jednocześnie Fundacja wskazuje na przydatne funkcjonalności modułu płatności elektronicznych, takie, jak:

  • możliwość wyboru kanału płatności (karta płatnicza, przelew, PayPal itd.),
  • możliwość płatności w banku lub na poczcie (ten wymóg realizowany jest przez wielu operatorów płatności internetowych),
  • przyjmowanie płatności w kasie sądu (tutaj powstaje pytanie, czy wymóg ten dotyczy kasy dowolnego sądu, czy tylko tzw. e-sądu - jeśli to drugie, to jego realizacja przeczy podstawowym założeniom projektu EPU)

Od siebie dodam, że problematyczne jest pobieranie przez operatorów płatności internetowych prowizji za dokonanie płatności. W moim odczuciu na chwilę obecną prowizją taką powinien zostać obciążony powód - rodzi to jednak problem związany z koniecznością zawarcia przez operatora odpowiedniej umowy i zafakturowania prowizji, która wynosi zazwyczaj poniżej 3%, więc jej pobieranie przy niewielkich kwotach nie jest ekonomicznie uzasadnione, jeśli każde takie zdarzenie trzeba oddzielnie wyfakturować. Obciążenie prowizją e-sądu wymaga z kolei odpowiedniego prawnego uregulowania tej kwestii. Nie jest też realne całkowite zrezygnowanie z prowizji przez operatorów - część z niej pochłaniają bowiem opłaty świadczone organizacją typu Visa czy MasterCard. W tej sytuacji najłatwiejszą do zrealizowania metodą płatności w ramach EPU będzie zapewne przelew bankowy.

Awarie

Żaden system techniczny na świecie nie jest w pełni odporny na awarie. Dotyczy to także EPU. Fundacja zauważa, że w projektowanych rozwiązaniach prawnych brak jest mechanizmów mających na celu ochronienie stron postępowania przed skutkami ewentualnej awarii. Jest to o tyle istotne, że awaria EPU może mieć istotne konsekwencje finansowe (np. brak możliwości odebrania pisma lub wysłania opinii w wyznaczonym terminie). Dlatego trudno się nie zgodzić, że taka sytuacja nadzwyczajna mogłaby pozostawiać w kompetencji sądu możliwość wstrzymania biegu terminów, przy czym należy wziąć pod uwagę ryzyko świadomych ataków na system (np. przez zdesperowanego dłużnika) lub sabotażu wewnętrznego (w tym sytuacji korupcyjnych). Sparaliżowanie e-sądu może bowiem w przyszłości rodzić całkiem wymierne zyski.

Kategoria: 

Komentarze

"W moim odczuciu takie podejście jest zbyt luźne - faktyczne zdarzenie odebrania dokumentu zachodzi bowiem dopiero w momencie "kliknięcia" go myszką i wyświetlenia na ekranie."

Racja. Po to istnieją różne formy niezaprzeczalności, żeby regulować moment, od którego zaczyna się odpowiedzialność np. za dalsze procedowanie dokumentu.

Ale problem nie jest nierozwiązywalny - niezaprzeczalność znajomości treści dokumentu (NRK) realizuje się przecież łatwo za pomocą guzika "przeczytałem", "odpowiedz" czy "rozpocznij postępowanie" pod wiadomością.

Niezaprzeczalność doręczenia z kolei (NRD) może być realizowana przez sam system, żeby z kolei nadawca wiedział że jego wiadomość w ogóle dotarła do adresata (co nie znaczy, że została przeczytana).

W momencie zalogowania się do systemu może być realizowana NRD. W postulacie realizowania tutaj także NRK widać chęć uniknięcia sytuacji, w której odbiorca będzie się uchylał od odebrania wiadomości bo widząc np. nagłówek domyśli się co tam jest.

"Jednym z możliwych rozwiązań mogłoby być dopuszczenie przyjęcia wniosku przez system i oznaczenie go jako oczekujący na płatność; dopiero po potwierdzeniu płatności wniosek nabierałby mocy prawnej i był przekazywany do rozpatrzenia.

"Wiąże się to jednak z ryzykiem odrzucenia wniosku - powód musi więc znać stan płatności i zostać powiadomiony w przypadku nieudanej jej realizacji."

Ale to nie jest jakaś szczeólna bariera bo wniosek może być odrzucony z wielu innych przyczyn formalnych.

"Jest to o tyle istotne, że awaria EPU może mieć istotne konsekwencje finansowe"

No, zwłaszcza jak będzie działać tak jak e-PUAP...

"Od siebie dodam, że problematyczne jest pobieranie przez operatorów płatności internetowych prowizji za dokonanie płatności. W moim odczuciu na chwilę obecną prowizją taką powinien zostać obciążony powód"

I tak i nie. Obciążanie klienta systemu wprost dodatkową prowizją jest niezgodne z regulaminami autoryzacji kart kredytowych. Praktyka jest więc taka, że opłata jest stałą dla wszystkich. W przypadku działalności komercyjnej jest to bardziej kłopotliwe, bo sprzedawca musi amortyzować to sam lub podnieść cenę dla wszystkich. W przypadku urzędu kwestia zysku nie ma takiego znaczenia.

Dodaj komentarz

Markdown

  • Quick Tips:
    • Two or more spaces at a line's end = Line break
    • Double returns = Paragraph
    • *Single asterisks* or _single underscores_ = Emphasis
    • **Double** or __double__ = Strong
    • This is [a link](http://the.link.example.com "The optional title text")
    For complete details on the Markdown syntax, see the Markdown documentation and Markdown Extra documentation for tables, footnotes, and more.

Filtered HTML

  • Adresy internetowe są automatycznie zamieniane w odnośniki, które można kliknąć.
  • Dozwolone znaczniki HTML: <a> <em> <strong> <cite> <blockquote> <code> <ul> <ol> <li> <dl> <dt> <dd> <small>
  • Znaki końca linii i akapitu dodawane są automatycznie.

Plain text

  • Znaczniki HTML niedozwolone.
  • Adresy internetowe są automatycznie zamieniane w odnośniki, które można kliknąć.
  • Znaki końca linii i akapitu dodawane są automatycznie.
CAPTCHA
Proszę, przepisz napis z obrazka do okienka poniżej. Sprawdzamy w ten sposób, czy nie jesteś aby robotem. Wielkość znaków ma znaczenie!
By submitting this form, you accept the Mollom privacy policy.